آشنایی کامل با نخ DTY

وقتی صحبت از نخ‌های پلی استر به میان میاد می‌آید متوجه می‌شوید که تنوع بسیار بالایی دارد و بین نخ‌های DTY , FDY  و نخ POY سردرگم خواهید شد، در این مقاله قرار است نخ DTY را کامل بررسی کنیم و متوجه تفاوت آن با FDY خواهید شد و همین بین کمی به نخ POY اشاره خواهیم کرد.

نخ DTY چیست؟

عبارت DTY مخفف Draw Texturized Yarn است که به عنوان نخ فرموج دار ( crimped yarn ) شناخته می‌شود که در عملیات تکسچرایزینگ خاصیت ارتجاعی ( elasticity )  و انعطاف پذیری ( resilience ) عالی را کسب کرده است.

اگر نمی‌دانید تکسچرایزینگ چیست باید گفت: دستگاهی است که با عملباتی که بر روی نخ انجام می‌دهد کشش (stretchability)  و حجیمی ( bulkiness ) را به نخ می بخشد.

مراحل تولید نخ DTY

مراحل تولید نخ Draw Texturized Yarn ( dty ) دارای چندین مرحله است که یک نخ معمولی صاف را تبدیل به نخی می‌کند که حالت حجیم دارد و دارای کشسانی قابل قبولی هم است.

در پروسه تولید DTY ما از نخی به اسم    Partially Oriented Yarn    ( POY ) به عنوان مواد اولیه استفاده می‌کنیم. دوستان توجه کنید که نخ POY خودش یه پروسه تولید دیگری دارد.

پس با این توضیحات می‌توان گفت که دستگاهی وجود دارد که طی یک عملیات خاص نخ POY را تبدیل می‌کند به نخ DTY و جالب است بدانیم که سرعت تبدیل این دستگاه حدودا 1000 متر در دقیقه است و در تصویر زیر می‌توانید این پروسه را کامل ببیند.

مهم‌ترین قسمت این عملیات در تصویر بالا همان جایی است که با خط قرمز مشخص کردیم که شامل 3 مرحله بسیار مهم است که بصورت هم زمان انجام می‌شود.

1. بین فیدرهای G1 و G2 عملیات کشش به منظور افزایش آرایش‌یافتگی زنجیرهای مولکولی پلیمر و همچنین ایجاد استحکام و پایداری نخ انجام می‌شود. در این مرحله زنجیره های پلیمری منظم می‌گردد و در نتیجه خواص کششی بهبود می یابد ( improved tensile properties) .
2. در مرحله قبل مشخص شد که در بین G1 و G2 عملیات کشش انجام می‌شود و در همین بین، بین Friction Unit و Twist stop نخ تابیده می‌شود. جالب است بدانیم همین عملیات تاب دادن به نخ‌ها باعث میشود که فیلامنت‌های موجود در نخ شکل نامنظم به خود بگیرند و از حالت صاف و میله‌ای بودن خارج شوند و جالب‌تر این است که فیلامنت‌هایی که در قسمت بیرونی نخ قرار دارند تغییر شکل بیشتری به نسبت فیلامنت‌های درونی نخ پیدا می‌کنند. برای تثبیت این دفرمگی که باعث ایجاد چین چروک بر روی نخ DTY می‌شود، عملیات تاب دادن به نخ در یک محیط حرارتی بالاتر از دمای انتقال شیشه‌ای ( glass transition temperature)  انجام می‌گردد.
3. طبق تصویر بالا در زیر Friction Unit تاب نخ باز می‌شود و باعث بوجود آمدن فر و موج بر روی نخ و همچنین ایجاد خواص ارتجاعی (elasticity) و نرمی (softness ) نخ می‌گردد.
   جالب است بدانیم برای کنترل کیفیت در این مرحله است که تنشی که به نخ وارد می‌شود را بررسی و پایش می‌کنند .

رازگشایی از تفاوت DTY . FDY , POY

Fully Draw Yarn (FDY)
Partially Oriented Yarn (POY)

تفاوت اول این سه نخ در میزان آرایش‌یافتگی و هم چنین سبک تکسچرایزینگ آن است.

نخ DTY فرآیندی را طی می کند که شامل کشیدن و تکسچره کردن برای ایجاد نخی با خاصیت ارتجاعی(elasticity)، حجیم(bulkiness)  و کشش (stretch)  بیشتر است و این نخ قالبا برای پوشاکی استفاده می‌شود که نیاز به کشسانی دارد مانند لباس‌های ورزشی.

از طرف دیگر، FDY در طول فرآیند ریسندگی یک مرحله‌ای به طور کامل کشیده می‌شود و در نتیجه یک نخ بسیار جهت‌دار با استحکام و صافی عالی ایجاد می‌شود. این یک نخ مسطح است که هیچ گونه بافتی ندارد و آن را برای کاربردهایی که نیاز به ظاهری براق و براق دارند مناسب می کند. FDY معمولاً در تولید پارچه‌هایی مانند ساتن استفاده می‌شود، جایی که سطح صاف و براق مورد نظر است.

POY همانطور که از نام آن پیداست، در طول فرآیند بوبین پیچی فقط تا حدی جهت یابی می شود و هیچ گونه تکسچره‌ای روی آن انجام نمی شود. حالت نیمه کریستالی دارد و در مقایسه با DTY و FDY استحکام و کشیدگی کمتری دارد. POY عمدتا به عنوان یک ماده اولیه برای پردازش بیشتر استفاده می شود.

From Fashion to Furnishings: Unraveling the Applications and Benefits of DTY

Draw Texturizedd Yarn (DTY) offers several benefits that make it a popular choice in the textile industry. Here are some of the key advantages of DTY:

• Stretch and Elasticity: DTY exhibits excellent stretch and recovery properties, allowing fabrics made from DTY to comfortably conform to body movements. This elasticity is particularly beneficial in applications where flexibility and ease of movement are essential, such as sportswear, activewear, and intimate apparel.
• Bulkiness and Softness: The texturing process imparts bulkiness and softness to DTY, making it suitable for applications that require comfort and a pleasant tactile feel. Fabrics made from DTY provide a cushioned effect, enhancing the garment’s comfort and draping characteristics.
• Dimensional Stability: DTY maintains its shape and dimensions even after repeated stretching and washing, thanks to its enhanced molecular orientation. This dimensional stability ensures that the finished products retain their desired fit and shape over time.
• Quick-Drying and Moisture Management: DTY has excellent moisture-wicking properties, allowing it to efficiently transport sweat away from the body. Fabrics made from DTY dry quickly, enhancing comfort during physical activities or in humid environments.
• Durability and Strength: DTY exhibits good tensile strength and durability, making it suitable for applications that require long-lasting and resilient textiles. It can withstand repeated use and washing without losing its performance characteristics.
• Versatility: DTY can be blended with other yarns, such as cotton or wool, to create blended fabrics that combine the benefits of different fibers. This versatility allows for customization of fabric properties, such as moisture management, softness, and breathability.

As mentioned above, DTY is also very versatile and used in many different applications. Some examples of DTY application are:

1. Apparel: DTY is widely used in various types of apparel, including sportswear, activewear, athleisure wear, leggings, swimwear, lingerie, and socks. Its stretchability, softness, and moisture-wicking properties make it ideal for creating comfortable and functional garments.
2. Home Furnishings: DTY is utilized in the production of home furnishing textiles such as upholstery fabrics, curtains, draperies, beddings, and decorative fabrics. The bulkiness and softness of DTY contribute to the luxurious feel and aesthetic appeal of these textile products.
3. Technical Textiles: DTY finds applications in technical textiles, including automotive textiles such as seats and the roof.
4. Accessories: DTY is also used in the manufacturing of accessories like elastic bands, ribbons, cords, and trimmings. The elasticity and softness of DTY make it ideal for these applications.

منبع

نخ‌ پلی‌استر، در دو مرحله تولید می‌شود. در مرحله اول نخی نیمه‌آرایش یافته با نام POY تولید می‌شود. این نخ قابل استفاده و بافت نیست و در صورتیکه عملیات تکمیلی روی آن انجام نشود پس از مدتی تخریب خواهد شد. عملیاتی تکمیلی که روی نخ POY انجام می‌شود و نخی قابل بافت تولید می‌کند، تکسچرایزینگ نام دارد.

متداول‌ترین نوع تکسچرایزینگ، روش تاب مجازی است. محصول تکسچرایزینگ به روش تاب مجازی را DTY می‌نامند که مخفف عبارت Draw Textured Yarn است. نخ DTY در بازار تحت عناوین نخ ترویرا یا نخ استرچ نیز شناخته می‌شود.

تصور کنید، نخی‌ را در دو نقطه ثابت نگه داشته و بخش میانی را در امتداد محورش تاب دهیم. در این صورت از نقطه وسط که عمل تاب‌دادن انجام می‌شود، نخ در دو جهت متفاوت تاب خواهد خورد، و در صورتی که همین نخ در حال حرکت باشد، تاب بعد از واحد تاب‌دهنده، تاب قبل از واحد تاب‌دهنده را خنثی می‌کند و تاب نخ خروجی صفر خواهد بود. در تکسچرایزینگ تاب مجاری، با گرم‌ و سرد کردن نخ، تغییر فرمی که در نخ ایجاد شده تثبیت می‌شود و نخ صاف POY به نخی مجعد و دارای خاصیت فنریت DTY تبدیل می‌شود. عملیات تکسچرایزینگ درواقع برای تبدیل نخ مصنوعی و پلاستیک‌شکل POY به نخی مجعد و شبیه به الیاف طبیعی انجام می‌شود. داشتن این ویژگی‌ها، خصوصاً برای تولید منسوجاتی که با پوست انسان سروکار دارند اهمیت دارد.

تنظیمات مهم دستگاه تولید نخ تکسچره (نخ استرچ)
تنظیمات مختلف دستگاه DTY می‌تواند خصوصیات محصول نهایی را تحت تاثیر قرار داده و بسته به مصارف نهایی تغییر دهد. در اینجا نمی‌خواهیم وارد جزئیات پروسه تولید DTY شویم ولی اجمالا مهمترین بخش‌های ماشین استرچ که روی خصوصیات نخ حاصله تاثیر می‌گذارند عبارتند از:

• سیستم تغذیه (این بخش از دستگاه امکان تولید نخ‌های دولا یا دو جزئی که نیازمند نسبت‌های کشش متفاوتی هستند امکان‌پذیر می‌سازد. برخی از ماشین‌ها امکان تولید با استفاده از دو رشته نخ تغذیه را دارند)
• هیتر اول و هیتر دوم (دمای هیتر اول و خصوصاً هیتر دوم تاثیر بسزایی در خصوصیات ضرایب تجعهد نخ تولیدی خواهد داشت)
• واحد تاب‌دهنده (سرعت واحد تاب‌دهنده به سرعت خطی نخی یکی از متغیرهای مهم تولید نخ استرچ است. این ضریب، بسته به خواص POY مصرفی و خصوصیات مورد انتظار نخ تولیدی تنظیم می‌شود)
• جت اینترمینگل (این بخش از دستگاه گره‌های متراکم کوچکی در طول نخ ایجاد می‌کند و باعث می‌شود برای مصارفی که تنش و اصطکاک زیادی در هنگام بافت به نخ وارد می‌شود، رشته‌های فیلامنت از هم باز نشوند. بسته به نوع جتی که استفاده می‌شود، تعداد و قوت گره‌های ایجاد شده در واحد طول نخ تغییر خواهد کرد).
• پیچش برداشت (سرعت و زاویه پیچش نیز از عوامل مهمی است که در این قسمت تنظیم می‌شود و بسته به مصارف نهایی نخ، متفاوت است. این متغیرهای می‌توانند شلی و سفتی بسته‌های نخ تولیدی را تنظیم کنند. به‌عنوان مثال زاویه نخ‌هایی که قرار است در بوبین‌پیچی استفاده شوند، یا در دستگاه گردبافی بافته شوند، و یا برای رنگرزی روی دوک مشبک پیچیده شوند، با یکدیگر تفاوت خواهد داشت)

انواع نخ DTY (نخ استرچ)
• نمره نخ: یکی از ویژگی‌هایی مهم نخ استرچ، نمره نخ (شاخص ضخامت نخ) است که در فناوری تکسچرایزینگ از واحد نمره‌گذاری دنیر (Denier) استفاده می‌شود. هر قدر این عدد کمتر باشد یعنی نخ حاصله ظریف‌تر و نازک‌تر است. دنیرهای رایج در تولید نخ استرچ بین ۷۵ تا ۱۰۰۰ دنیر می‌باشد.

• نوع رنگ. نخ‌های تکسچره را می‌تواند به‌صورت خودرنگ (یعنی با استفاده از مستربچ و در همان پروسه تولید POY، پیگمنت مذاب نیز به جریان پلیمر اضافه شده و نخ به‌صورت رنگی تولید می‌شود) و یا رنگرزی (پس از تولید نخ استرچ، با استفاده از جت رنگرزی، نخ را با استفاده از رنگدانه، رنگرزی می‌کنند). قیمت‌تمام‌شده و ثبات رنگی نخ‌های خودرنگ بیشتر است اما زیر‌دست نرم، عمق و جلای شید رنگی و تنوع قابل‌تولید در روش رنگرزی بیشتر است. اینکه چه نوع نخ رنگی در بافت استفاده شود به مصارف نهایی بستگی خواهد داشت.

• اینتر مینگل: داشتن یا نداشتن اینترمینگل (گره) در طول نخ، خواص آن تحت تاثیر قرار می‌دهد. معمولا برای نواربافی یا گردبافی از نخ‌های استرچ ساده یا مینگل ضعیف استفاده می‌شود اما برای مصارفی مثل چله‌پیچی ماشین‌های بافندگی، نخ با مینگل قوی مصرف می‌شود. یکی از فوت‌های کوزه‌گری در انتخاب نخ مناسب بافت، تنظیم و انتخاب قوت مینگل نخ است که برخی بافندگان ممکن است آن را نادیده بگیرند.

• خواض فیزیکی نخ : یک نخ با نمره یکسان، نوع رنگ مشابه و قوت مینگل یکسان، ممکن است خصوصیات فیزیکی متفاوتی از قبیل استحکام، ضریب تجعد، ضریب برگشت‌پذیری، ازدیاد طول، درصد جمع‌شدگی پس از تکمیل و … داشته باشد. و برای هر نوع مصرف، بسته به شرایط ماشین‌های بافت و مشخصات پارچه، این متغیرها باید به‌صورتی بهینه تنظیم شوند. به‌عنوان مثال ممکن است در یک مصرف، ضریب تجعد بیش از سایر شاخص‌ها اهمیت داشته باشد و در مصرفی دیگر درصد جمع‌شدگی پس از تکمیل.

• تعداد فیلامنت سطح مقطع نخ : نخ‌های استرچ می‌تواند با سطح مقطع معمولی (دایره) و یا سطح مقطع ترایلوبال و یا به‌صورت هالو (توخالی) تولید شود. هر یک از این سطح مقطع‌ها، خواص متفاوتی به نخ خواهد داد. نخ های عایق معمولا با سطح مقطع هالو و نخ‌های سوپربرایت با سطح مقطع ترایلوبال تولید می‌شوند. تعداد فیلامنت نخ نیز از جمله عوامل اثرگذار بر زیردست و خواص فیزکی پارچه‌های تولیدی است. دنیر متداول هر رشته فیلامنت تقریباً برابر با ۳ است (یعنی فرضاً یک نخ ۱۵۰ دنیر به‌صورت متعارف ۴۸ رشته فیلامنت و یک نخ ۳۰۰ دنیری، ۹۶ فیلامنت خواهد داشت).

موارد مصرف نخ DTY (نخ استرچ)
کاربرد نخ DTY استرچ بسیار متنوع است به حدی که ممکن است برخی فعالان صنعت نساجی را نیز در برخی موارد متعجب کند. نمره نخ (شاخص ضخامت نخ) رایج نخ تکسچره بین ۷۵ الی ۱۰۰۰ دنیر متغیر است. در اینجا به برخی از مصارف نخ DTY به ‌صورتی اجمالی اشاره می‌کنیم. شایان ذکر است که طیف نمراتی که اشاره شده طیف رایج است و در هر بخش ممکن است :

• جوراب بافی (معمولا نخ‌های ساده ۷۵ یا ۱۰۰ دنیر)
• پوشاک گردبافی ( معمولا نخ ساده یا مینگل ضعیف ۱۰۰، ۱۵۰)
• پارچه‌های تاری پودی برای مصرف تار ( بسته به وزن پارچه، در تار از نخ‌های ۱۰۰ دنیر تا ۴۵۰ دنیر مینگل قوی استفاده می‌شود) (ملحفه، پرده، روفرشی، ترمه، و … )
• پارچه‌های تاری پودی برای مصرف پود (بسته به وزن پارچه، در پود از نخ های ۱۵۰ تا ۹۰۰ دنیر با مینگل ضعیف استفاده می‌شود)
• فرش‌بافی (نخ‌های چندلاتابی شده)
• پتوبافی (برای پتوی راشل و مینک از نخ های ۱۵۰ تا ۴۵۰ دنیر مینگل ضعیف و قوی)
• مخمل بافی ( نخ‌های ۳۰۰ تا ۶۰۰ دنیر مینگل قوی)
• نواربافی (معمولا نخ های ۱۰۰ و ۱۵۰ دنیر مینگل ضعیف)
• پارچه‌های گردباف صنعتی ( نخ های ۲۵۰ تا ۶۰۰ دنیر مینگل ضعیف و قوی)

در پایان ذکر این نکته ضروری است که نخ‌های تکسچره قابلیت طراحی بالایی دارند و بسته به نوع مصرف می‌توان تنظیمات بهینه خصوصیات نخ را تعیین کرد. این درحالیست که نخ‌های استاندارد موجود در بازار در برخی موارد پاسخگوی این نیازها نیستند چراکه به صورتی انبوده تولید شده و معمولا ویژگی‌هایی میانگین برای آنها درنظر گرفته شده. بنابراین برای دستیابی به حداکثر بهره‌وری و تناسب نخ مصرفی با بافت مورد نظر، ارتباط هرچه بیشتر بافندگان و شرکت‌های تولیدی نخ به منظور سفارشی‌سازی محصولات ضروری است.