مواد دیسپرس کننده مواد خنثی ای هستند که در رنگرزی پلی استر با رنگ دیسپرس کاربرد دارد که نه بار منفی دارند و نه بار مثبت و در فرآیند رنگرزی الیاف نساجی به کار می روند . عملکرد آنها به این صورت است که در فضای خالی حالال قرار میگیرند اما در آن حل نمیشوند، در واقع باعث یکنواختی رنگ می گردند و رنگرزی الیاف بهتر صورت میگیرد.
مواد رنگزای آزو بزرگترین گروه از مواد رنگزای دیسپرس مصرفی در نساجی حدود (60%) را تشکیل میدهند . این مواد رنگزا در آب نامحلول هستند و بصورت دیسپرس شده در آب برای رنگرزی الیاف پلی استر به کار میروند . بدلیل عدم انحلال مواد رنگزای دیسپرس در آب ، در انتهای رنگرزی مقداری از ذرات ماده رنگزا بر روی الیاف رسوب میکنند . این رسوب سبب کاهش درخشندگی رنگ و کاهش ثبات شستشویی، مالشی و تصعیدی میگردد .
عدم انحلال مواد رنگزای دیسپرس در آب سبب شده است تا این رسوبات را نتوان از طریق شستشوی معمولی از بین برد . روش معمول برای از بین بردن رسوبات مواد رنگزای دیسپرس بر روی الیاف پلی استر ، روش شستشوی احیایی میباشد . در طی عملیات شستشوی احیایی، ترکیبات آزوی موجود در سطح الیاف شکسته شده و به مولکولهای کوچکتر تبدیل میشوند .
کاربرد اصلی مواد رنگزای دیسپرس در رنگرزی الیاف دی استات سلولز ، تری استات سلولز و پلی استر است . مواد دیسپرس کننده در نساجی 3 نوع هستند : -1 مایع -2 پودر -3 پرک . این مواد به طور کلی در رنگرزی و چاپ کاربرد دارند.
دیسپرس کننده چیست؟
دیسپرس کنندهها (سورفکتانتها) که عمدتاً از به هم چسبیدن مجدد رنگدانه و ذرات فیلرها جلوگیری میکنند. دیسپرس کنندهها بر روی ذرات جذب میشوند و با اثرات دفع بار الکتریکی (دیسپرس کننده های یونی) یا توسط اثرات فضایی (پراکنده کننده های غیریونی) از نزدیک شدن ذرات جلوگیری میکنند. برای پایداری دیسپرسیون رنگدانهها از عوامل تر کننده و دیسپرس کننده استفاده میشود. آنها اغلب از مکانیسم دافعه فضایی برای جلوگیری از لخته شدن ذرات رنگدانه استفاده میکنند.
از آنجایی که یک دیسپرس کننده برای کمک به تعلیق ذرات ریز یک جامد در فاز مایع استفاده می شود، باید بتواند ذرات جامد را کاملا خیس کند و همچنین بتواند با محیط دیسپرسیون تعامل داشته باشد. دیسپرس کننده ها با جذب شدن روی سطح ذرات رنگدانه در حالی که انتهای دیگر مولکول در معرض و معمولاً باردار هستند، عمل می کنند. از آنجایی که بارهای مشابه دفع می شوند، ذرات رنگدانه پوشیده شده به صورت جداگانه یکدیگر را دفع شده و به طور یکنواخت پراکنده می مانند. از آنجایی که رنگدانه های منفرد همگی از نظر شیمیایی بسیار متفاوت هستند – برخی جذب آب می شوند و برخی دیگر جذب نمی شوند – مواد دیسپرس کننده باید از نظر شیمیایی متفاوت باشند. هنگام تغییر رنگدانه در یک فرمول، دیسپرس کننده باید کاملاً با دقت بررسی شود تا ببینیم آیا در فرمولاسیون پایدار است یا خیر.
