آبکافت یا هیدرولیز چیست زیست دهم + شیمی یازدهم

هیدرولیز یا آبکافت (به انگلیسی: Hydrolysis) (برگرفته از کلمه یونانی hydro به معنی آب و کلمه lysis به معنی جدا کردن پیوند) معمولاً یک واکنش جدا شدن پیوندهای شیمیایی به واسطه اضافه کردن آب است. یک واکنش شیمیایی است که در طی آن یک یا چند مولکول آب به یونهای هیدروژن و هیدروکسیل شکسته می‌شود.

مخالف و برعکس هیدرولیز

آبکافت پلی آمید و پلی استر (شیمی یازدهم) + فیلم

سوال امتحانی اومده : ” ساختار فراورده‌های حاصل از آبکافت ترکیب‌های زیر را مشخص کنید.

آبکافت چیست ؟ شیمی یازدهم

کلمه هیدرولیز در واقع از کلمات یونانی هیدرو (Hydro) به معنای آب و لیز (Lysis) به معنای جدا کردن پیوند گرفته شده است. بنابراین همانطور که از نامش مشخص است، آبکافت در حقیقت یک فرآیند تجزیه شیمیایی محسوب می شود. البته توجه داشته باشید که در این واکنش، همزمان با تجزیه آب ممکنست مولکول‌ های دیگری نیز تجزیه شوند. در این صورت، گروه هیدروکسیل به یک قسمت مولکول و گروه هیدروژن به قسمت دیگر مولکول شکسته شده، اضافه می ‌شوند. به بیان دیگر، هیدرولیز از انواع واکنش های شیمیایی می باشد که در طی آن، آب نسبت به ماده دیگر واکنش شیمیایی می دهد، بنابراین باعث تجزیه آن ماده شده و یک یا چند ماده جدید و مستقل از ماده اصلی ایجاد می ‌کند.

این واکنش همچنین سبب یونیزاسیون ماده در محیط آبی می‌ گردد. در واقع ترکیب شدن یک نمک با آب (واکنش نمک با آب و تجزیه آن نمک به وسیله آب و تولید اسید و باز) را هم هیدرولیز می گویند. از طرفی دیگر، واکنش هیدرولیز باعث تجزیه پروتئین ‌ها، پلیمر ها، کربو هیدرات ‌ها، نوکلئو اسید ها و چربی ‌ها نیز می گردد. سرعت این واکنش‌ ها را می توان با استفاده از اسید ها، باز ها و یا آنزیم‌ ها افزایش داد. لازم به ذکر است که عمل هیدرولیز در هنگام هضم غذا در بدن، نیز رخ می‌ دهد. از جمله این موارد می توان به تجزیه ساکروز (قند نیشکر) به گلوکز و فروکتوز اشاره کرد. همچنین تبدیل نشاسته به گلوکز (در حضور یک کاتالیزور مناسب) نیز از نوع این واکنش می ‌باشد.

در شیمی آلی، بعضی ترکیبات از متراکم شدن دو ترکیب مختلف و در واقع با از دست دادن یک مولکول آب بوجود آمده اند. از این رو، با انجام فرآیند آبکافت بر روی این ترکیبات، می ‌توان آنها را به ترکیبات سازنده خود تجزیه نمود. به بیان ساده تر می توان گفت که فرآیند آبکافت، معکوس فرآیند آبگیری (تغلیظ یا چگالش) می باشد. این فرآیند اغلب یک فرآیند برگشت پذیر است. بنابراین همان ترکیب اولیه را معمولا می توان با آب گیری از ترکیب هیدرولیز شده، بدست آورد. البته توجه داشته باشید که فرآیند آبکافت، تحت شرایط خاصی ممکنست برگشت ناپذیر باشد. به عنوان مثال، اگر فرآیند آبکافت بر روی نمک خوراکی انجام شود، بد از گذشت مدت زمانی، بوی کلر از ظرف به مشام می رسد، بنابراین موادی که در این حالت تجزیه شده ‌اند دیگر قابل بازیابی نیستند.

هیدرولیز چیست زیست دهم
هیدرولیز یک واکنش‌ شیمیایی شناخته شده است که در آن یک مولکول در حضور آب شکسته شده و اجزاء کوچک ‌تر تبدیل می شود. هیدرولیز در بدن موجودات زنده نیز رخ داده و اهمیت زیادی دارد زیرا طی آن مولکول‌ های درشت مانند کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و لیپیدها به واحدهای سازندهٔ ساده‌تر تبدیل شده و جذب می شوند.

در هیدرولیز، آب نقش کلیدی دارد زیرا پیوند بین اجزای مولکول با ورود آب شکسته می ‌شود. مثلاً هنگام هضم نشاسته، مولکول‌ های بزرگ آن با کمک آنزیم‌ ها و آب شکسته شده و به گلوکز تبدیل می ‌شوند.

بطور کلی، هیدرولیز یک واکنش مهم است که در فرایندهای زیستی مانند هضم غذا، بازیافت مواد در سلول، تنظیم انرژی و تجزیه مولکول‌های پیچیده نقشی اساسی دارد. به همین دلیل زندگی موجودات زنده به شدت وابسته به آب است.

فیلم تحلیل شکل آبکافت یک دی ساکارید